Miconazol voor honden: shampoo, crème en oren veilig gebruiken

Miconazol voor honden krijg je niet als tablet: het werkt alleen op de plek waar je het aanbrengt. De best onderbouwde manier om het te gebruiken is een shampoo met 2% miconazol en 2% chloorhexidine, die je tien minuten laat inwerken, twee keer per week, drie weken lang (Negre en collega’s, 2009). Daarnaast kies je voor de dagelijkse ondersteuning het liefst een vloeibare formule die je gewoon door het voer mengt, zoals onze gistdruppels met caprylzuur, appelazijn en oregano.

Met die twee alinea’s weet je al meer dan de meeste baasjes die in de dierenwinkel voor het schap staan. In de rest van dit artikel lees je waarvoor miconazol bij honden gebruikt wordt, welke vorm je waar inzet, wat de klinische studies echt laten zien (met één uitkomst die veel mensen verrast), hoe je je hond zó wast dat het middel kan werken, of je een crème voor mensen zoals Daktarin mag gebruiken, en waarom resistentie een onderwerp is waar bijna niemand over schrijft.

Wat is miconazol en hoe doodt het gist?

Miconazol is een antischimmelmiddel uit de groep van de imidazolen. Het blokkeert het enzym lanosterol-14-alfa-demethylase, dat gecodeerd wordt door het gen ERG11. Schimmels en gisten hebben dat enzym nodig om ergosterol te maken: de stof die hun celmembraan stevig houdt. Zonder ergosterol gaat het membraan lekken en sterft de gistcel af. Bacteriën en de cellen van je hond zelf gebruiken geen ergosterol. Daarom kan een uitwendig azool de gist hard raken, terwijl de normale huid grotendeels met rust wordt gelaten.

Miconazol hoort bij dezelfde familie als ketoconazol voor honden, itraconazol en fluconazol. Het verschil zit in de toediening. Ketoconazol en itraconazol slikt je hond in, waarna ze via het bloed de huid bereiken. Miconazol breng je aan op het oppervlak. Dat ene verschil bepaalt alle praktische keuzes verderop in dit artikel. Fluconazol gaat nog een stap verder: het is een triazool in tabletvorm dat goed doordringt in urine en hersenvocht, en daarom wordt fluconazol voor honden bewaard voor infecties die je met een uitwendig middel niet kunt bereiken.

Waarvoor wordt miconazol bij honden gebruikt?

Twee toepassingen zijn goed ingeburgerd:

• Uitwendige oorontsteking (otitis externa). Miconazol zit in diergeneeskundige oordruppels, bijvoorbeeld in combinatie met polymyxine B en prednisolon (Surolan), voor ontstekingen van de uitwendige gehoorgang door gevoelige gisten en bacteriën. Dit is een diergeneesmiddel dat je dierenarts voorschrijft.
• Oppervlakkige gist op de huid en ringworm. Uitwendig miconazol wordt gebruikt bij overgroei van Malassezia en bij dermatofytose (ringworm), meestal als shampoo, spray, lotion, crème of doekje.

Wat miconazol níét is: een middel dat door het hele lichaam werkt. Het wordt bij honden niet als tablet gegeven, zoals ketoconazol. Zit het gistprobleem diep, is het wijdverspreid of zit het in de gehoorgang verder dan je kunt zien, dan is een uitwendig product alleen vaak niet genoeg. Dat bespreek je met je dierenarts. Een volledig overzicht van de mogelijkheden vind je in onze gids over medicijnen tegen gistinfectie bij honden.

In Nederland zoek je de officiële bijsluiter en het afleverkanaal van een diergeneesmiddel op in de diergeneesmiddeleninformatiebank van het CBG. Daar zie je of een product alleen via de dierenarts (UDA), op recept via de apotheek (URA), via de dierenwinkel (UDD) of vrij (VRIJ) verkrijgbaar is. Miconazolhoudende oordruppels met een corticosteroïd krijg je via je dierenarts.

Welke vorm miconazol gebruik je waarvoor?

Bij gistpoten, het probleem dat baasjes het vaakst beschrijven, bereikt een shampoo of voetbadje de huid tussen de tenen veel beter dan een crème ooit kan. Zeker in het natte Nederlandse klimaat, waar honden na elke wandeling met vochtige poten thuiskomen, is dat geen detail. In onze gids over gistinfectie aan de poten van je hond leggen we de voetbadtechniek stap voor stap uit.

Wat laat het onderzoek naar miconazol bij honden echt zien?

Hier stoppen de meeste artikelen bij ‘miconazol werkt’. De literatuur is interessanter dan dat.

De systematische review. Negre, Bensignor en Guillot (2009) zetten alle onderzochte behandelingen van Malassezia-dermatitis bij honden op een rij. Ze vonden goed bewijs voor één uitwendig protocol in het bijzonder: een shampoo met 2% miconazol en 2% chloorhexidine, twee keer per week gedurende drie weken, als enige behandeling. Ketoconazol en itraconazol als tablet kregen slechts het oordeel ‘redelijk’ bewijs. Met andere woorden: de best onderbouwde behandeling van gist op de huid van je hond is een wasbeurt, geen pil.

De gerandomiseerde studie die het beeld nuanceert. Maynard, Rème en Viaud (2011) verdeelden 67 honden met gist aan de poten of over het hele lichaam willekeurig over een shampoo met 3% chloorhexidine of de combinatie van 2% miconazol en 2% chloorhexidine. Bij de 54 honden die de behandeling goed volgden, daalde het aantal gistcellen met minstens 88% bij 21 van de 22 honden op alleen chloorhexidine en bij 30 van de 32 honden op de combinatie. Er was geen significant verschil tussen de producten in gistdaling (P = 0,592) of in tijd tot herstel onder de microscoop (P = 0,960). De huidscores verbeterden met 72,5% en 78,7% (P = 0,309).

Lees dat nog eens rustig: in die studie werkte chloorhexidine alleen net zo goed als de combinatie met miconazol. Miconazol is een volwaardig antischimmelmiddel, maar het antisepticum waarmee het meestal gecombineerd wordt, doet een groot deel van het werk. En de discipline om twee keer per week goed te wassen telt misschien zwaarder dan welke van de twee flessen je kocht. Overweeg je dat antisepticum los te gebruiken, lees dan onze gids over chloorhexidine voor honden: welke concentratie je kiest, hoe je verdunt en waar je het nooit mag gebruiken.

De internationale richtlijn. De klinische consensusrichtlijn van de World Association for Veterinary Dermatology over Malassezia-dermatitis (Bond en collega’s, 2020) is nog steeds het naslagwerk voor diagnose en behandeling, en noemt uitwendige antischimmelshampoo een hoeksteen van de aanpak. Ook Nederlandse dierenartsen werken met deze richtlijn.

Miconazol shampoo voor je hond: zo was je zodat het echt werkt

De inwerktijd is waar het bij de meeste baasjes misgaat. Een antischimmelshampoo is geen zeep: het is een geneesmiddel dat op de huid moet blijven zitten.

1. Maak de vacht goed nat, tot op de huid, niet alleen de bovenste laag haar.
2. Breng de shampoo aan en masseer het schuim tot op de huid, vooral in de oksels, de liezen, de nekplooien, de buik en tussen de tenen.
3. Zet een timer op 10 minuten. De meeste mensen spoelen na twee minuten. Die tien minuten zijn juist het hele punt.
4. Spoel alles grondig uit. Achtergebleven shampoo veroorzaakt de irritatie die vaak op het middel wordt afgeschoven.
5. Droog goed af, vooral de poten, de oren en alle plooien. Een vochtige huid is precies wat gist wil.
6. Herhaal twee keer per week, drie weken lang, en laat je dierenarts daarna opnieuw kijken in plaats van te stoppen zodra de geur weg is.

Omdat deze shampoos ontvetten, kan er wat roodheid of jeuk ontstaan. Een gewone conditioner voor honden na het wassen wordt vaak aangeraden om dat op te vangen. Wil je de verschillende medicinale shampoos naast elkaar zien, lees dan ons overzicht van shampoo tegen gistinfectie bij honden.

Tip voor Nederland: was in de herfst en winter bij voorkeur binnen, met lauw water, en laat je hond pas naar buiten als de vacht helemaal droog is. Een hond die met een natte buik door het natte gras loopt, begint de volgende wasbeurt met dezelfde vochtige huid waar gist van houdt.

Mag je Daktarin of een andere miconazolcrème voor mensen bij je hond gebruiken?

De werkzame stof in veel crèmes voor mensen, zoals Daktarin, is miconazolnitraat. Het molecuul zelf is dus niet vreemd voor honden. De problemen zitten in het product, niet in het middel:

• De basis is gemaakt voor de menselijke huid of slijmvliezen, niet voor een hondenvacht, en bevat vaak vette bestanddelen die vocht vasthouden in precies de plooien die je juist droog wilt krijgen.
• Honden likken. Alles wat je op een poot, lies of buik smeert, wordt opgegeten. Sommige combinatieproducten bevatten extra stoffen, zoals een corticosteroïd of een verdovend middel, die je hond niet zonder overleg met de dierenarts hoort binnen te krijgen.
• Het vervangt een diagnose. Veel honden waarvan het baasje zeker weet dat het gist is, blijken ook een bacteriële infectie, oormijt of een onderliggende allergie te hebben. Lees daarover meer in gistinfectie of allergie bij honden.

Het verstandige standpunt: er bestaan diergeneeskundige miconazolproducten in de juiste basis en de juiste concentratie, ze zijn niet duur en ze hebben een duidelijke gebruiksaanwijzing. Naar een drogisterijcrème grijpen levert je niets op. En stop nooit een product voor mensen in het oor van je hond.

Resistentie: het onderwerp waar bijna niemand over schrijft

Kano en Kamata (2020) namen een gevoelige referentiestam van M. pachydermatis en kweekten die in een medium met miconazol. Drie afgeleide stammen ontwikkelden een minimale remmende concentratie van 40 mg/L voor miconazol, 5 mg/L voor itraconazol en meer dan 32 mg/L voor clotrimazol. Dat betekent tolerantie niet alleen voor miconazol, maar voor de hele groep azolen. DNA-onderzoek liet mutaties zien in het cytochroom P450 dat door ERG11 wordt gecodeerd.

Twee eerlijke kanttekeningen, die de onderzoekers zelf ook maken: dit gebeurde in het laboratorium, en of uitwendige azoolbehandeling bij een levende hond hetzelfde doet, moet nog verder worden onderzocht. Het is dus geen bewijs dat de shampoo van je hond resistente gist kweekt. Het is wel een goede reden om een kuur af te maken zoals voorgeschreven, in plaats van eindeloos een beetje miconazol op een plekje te smeren. En het is een goede reden om een terugkerend probleem niet steeds met hetzelfde azool te behandelen, terwijl je de oorzaak links laat liggen.

Juist daar komt een dagelijkse, niet-azoolhoudende ondersteuning in beeld. Onze gistondersteunende druppels bevatten geen azolen, dus je voegt geen extra azooldruk toe tussen de kuren door. De vraag ‘wat houdt het in stand?’ is het onderwerp van onze gids over terugkerende gistinfecties bij honden.

Miconazol vergeleken met andere middelen tegen gist

Dat percentage van 41,2% verdient even aandacht. Zelfs in een goed opgezette fase III-oorstudie, waarvan de auteurs concludeerden dat de miconazolcombinatie gelijkwaardig was aan het vergelijkingsmiddel, was minder dan de helft van de honden in die groep volledig genezen. De les is niet dat het middel zwak is. De les is dat een behandeling van gist in de oren die de reden negeert waarom het oor een gisthaard werd, vaak weken oplevert in plaats van maanden. Een vaste oorverzorging met een milde, chloorhexidinevrije oorreiniger voor honden (€26,95, pH 5,0–5,5 met salicylzuur en aloë) is daarom een logische aanvulling zodra je dierenarts het trommelvlies heeft gecontroleerd.

Bijwerkingen en veiligheid van miconazol bij honden

Uitwendig miconazol wordt door honden over het algemeen goed verdragen. Gemelde problemen zijn plaatselijk: roodheid, droogheid, jeuk of irritatie op de plek waar je het aanbrengt, soms eerder door de ontvettende shampoobasis dan door het middel zelf. Af en toe ontstaat een contactovergevoeligheid. Likt je hond een kleine hoeveelheid op, dan geeft dat meestal hooguit lichte maag-darmklachten. Heeft je hond een hele tube of fles leeggegeten, bel dan je dierenarts.

• Gebruik geen miconazolhoudende oordruppels als het trommelvlies mogelijk beschadigd is. Signalen: een scheve kop, evenwichtsverlies of plotseling slechter horen.
• Breng het niet aan op open, diepe, bloedende wonden zonder overleg met je dierenarts.
• Drachtige of zogende teven, pups en honden die andere medicijnen krijgen: overleg eerst even met je dierenarts.

Veelgemaakte fouten met miconazol

• Na twee minuten uitspoelen. Het middel komt nooit aan de benodigde inwerktijd. Dit is reden nummer één dat een shampoo ‘niet werkt’.
• Vier dagen behandelen en stoppen. De geur verbetert eerder dan het beeld onder de microscoop. Drie weken is de onderzochte duur.
• Wassen zonder goed af te drogen. Een vochtige hond met een vochtige huidplooi is waar de volgende opflakkering begint.
• Crème in een vochtige plooi. Vette basissen maken het microklimaat erger; spray, doekjes en shampoo passen beter bij plooien.
• Geen huidonderzoek laten doen. Gist en bacteriën zien er met het blote oog hetzelfde uit en vragen om andere middelen.
• Eindeloos de gist behandelen en nooit de oorzaak. Allergie, hormonale ziekten en een zwakke huidbarrière zijn wat het steeds terugbrengt. Bij allergische jeuk, bijvoorbeeld in het graspollenseizoen, ondersteunen onze Allergy Relief & Itchy Skin Chews (€45,95) de huid van binnenuit met vis- en borageolie, quercetine en fytoceramiden.

Hoe snel werkt miconazol bij je hond? Een realistische tijdlijn

Wat miconazol niet kan, en waar onze gistdruppels het verschil maken

Miconazol is een oppervlaktebehandeling. Het vermindert de gist op de plek waar je het aanbrengt. Het verandert niets aan de reden waarom de huid überhaupt zo aantrekkelijk werd voor gist: allergische ontsteking, een verzwakte huidbarrière, een hormonale ziekte of een verstoorde darmflora na een antibioticakuur.

Precies daarvoor hebben we de Pure Majesty Pets gistondersteunende druppels voor honden ontwikkeld: als dagelijkse ondersteuning naast de zorg van je dierenarts, niet als vervanging ervan. Het is in onze ogen het beste gistsupplement voor honden dat je in Nederland kunt bestellen, en met een gemiddelde van 4,6 uit 5 sterren op basis van 1.588 beoordelingen ook een van onze populairste producten.

• 19 actieve stoffen, ± 292 mg per mL, verdeeld over drie doelen.
• Gistbalans: caprylzuur/MCT C8 45 mg, appelazijn 18 mg, NAC 18 mg, berberine 15 mg, pau d’arco 8 mg en gestandaardiseerde oregano.
• Huidcomfort en huidbarrière: onder meer MSM, zalmolie, quercetine, calendula en zink.
• De darm-huidas: onder meer L-glutamine en een gestabiliseerd postbioticum van S. boulardii, met pompoen, gladde iep, heemst, DGL, aloë en gember.
• Vloeibaar en op gewicht te doseren: geen vaste kauwsnack, maar een formule die je precies afstemt op je Chihuahua of je Labrador.
• Geen azool: je voegt geen extra azooldruk toe tussen de kuren door.

Zo pak je het van twee kanten aan: de medicinale shampoo werkt op de huid, de druppels ondersteunen dagelijks van binnenuit. Bij Pure Majesty Pets betaal je €29,95, met gratis verzending naar Nederland en geen invoerrechten of btw bij levering: alles is al betaald (DDP). Elke batch wordt gemaakt in Noord-Amerika onder GMP en krijgt een analysecertificaat (COA). Wil je eerst alles over gist bij honden weten, begin dan met onze basisgids over gistinfectie bij honden.

Wanneer bel je de dierenarts in plaats van naar een fles te grijpen?

• Een scheve kop, rondjes lopen, evenwichtsverlies of plotseling slechter horen: mogelijk is het middenoor betrokken.
• Een oor dat pijnlijk is bij aanraking, of afscheiding die bloederig of vies ruikend is in plaats van wasachtig.
• Open, zwerende, bloedende of snel uitbreidende huidplekken.
• Geen verbetering na twee tot drie weken correcte uitwendige behandeling.
• Gist die binnen een paar weken na elke kuur terugkomt: de oorzaak is dan nog niet gevonden.
• Tekenen van een hormonale ziekte: symmetrisch haarverlies, gewichtsverandering, veel drinken of veel plassen.
• Elke huidplek in een gezin met kinderen of mensen met een verminderde weerstand, als ringworm mogelijk is. Ringworm is een zoönose: het kan van dier op mens overgaan, zoals ook het LICG in zijn informatie over hondengezondheid benadrukt.

Een consult bij de dierenarts met huidonderzoek onder de microscoop kost in Nederland meestal enkele tientjes. Dat is goedkoper dan wekenlang het verkeerde middel gebruiken.

Fabels en feiten over miconazol voor honden

Veelgestelde vragen

Is miconazol veilig voor honden?

Uitwendig miconazol wordt door honden over het algemeen goed verdragen en zit in diergeneeskundige oordruppels die de dierenarts voorschrijft. Bijwerkingen zijn meestal plaatselijk, zoals roodheid, droogheid of jeuk, en komen vaak door de ontvettende shampoobasis. Gebruik het niet in een oor met een mogelijk gescheurd trommelvlies, en bel je dierenarts als je hond een grote hoeveelheid heeft opgegeten.

Mag ik miconazolcrème op mijn hond smeren?

Een diergeneeskundige miconazolcrème of -lotion kun je op kleine, duidelijk begrensde plekjes aanbrengen, meestal een tot twee keer per dag. Voor vochtige huidplooien en poten is een spray, doekje of shampoo meestal beter, omdat een vette crème vocht vasthoudt waar gist van houdt. Voorkom dat je hond de plek likt tot hij droog is.

Hoe lang duurt het voordat miconazol werkt bij een hond?

Baasjes merken vaak binnen ongeveer een week minder geur en minder krabben bij twee medicinale wasbeurten per week. Het protocol uit de diergeneeskundige literatuur loopt twee keer per week, drie weken lang. Verdikte of donker verkleurde huid kan daarna nog enkele weken nodig hebben om te herstellen.

Mag ik Daktarin bij mijn hond gebruiken?

Daktarin bevat miconazolnitraat, maar de basis is gemaakt voor mensen en niet voor de hondenhuid, honden likken het er snel af, en sommige combinatieproducten bevatten extra stoffen die je hond niet hoort in te slikken. Diergeneeskundige miconazolproducten zijn niet duur en goed samengesteld. Stop nooit een product voor mensen in het oor van je hond.

Hoe vaak was ik mijn hond met miconazolshampoo?

Twee keer per week is de onderzochte frequentie bij gist op de huid, met ongeveer tien minuten inwerktijd voor het uitspoelen, gedurende ongeveer drie weken. Vaker wassen kan de huid uitdrogen en irriteren; een conditioner voor honden na het wassen vangt het ontvettende effect op.

Wat is beter voor honden: miconazol of ketoconazol?

Ze hebben een andere rol. Miconazol werkt uitwendig en alleen waar je het aanbrengt; ketoconazol is een tablet op voorschrift dat via het bloed de huid bereikt en aandacht vraagt voor de lever en voor interacties met andere medicijnen. De systematische review uit 2009 gaf de miconazol-chloorhexidineshampoo beter bewijs dan azooltabletten bij gist op de huid.

Wat kan ik dagelijks geven naast een miconazolshampoo?

Wij raden de Pure Majesty Pets gistondersteunende druppels voor honden aan: 19 actieve stoffen, waaronder caprylzuur, appelazijn, berberine en oregano, zonder azool. Je geeft 1 mL met het voer, gedoseerd op gewicht volgens het etiket. Ze kosten €29,95, met gratis verzending naar Nederland en geen invoerrechten of btw bij levering (DDP).

Bronnen

• Negre A, Bensignor E, Guillot J. Evidence-based veterinary dermatology: a systematic review of interventions for Malassezia dermatitis in dogs. Veterinary Dermatology. 2009;20(1):1–12.
• Maynard L, Rème CA, Viaud S. Comparison of two shampoos for the treatment of canine Malassezia dermatitis: a randomised controlled trial. Journal of Small Animal Practice. 2011;52(11):566–572.
• Bond R, Morris DO, Guillot J, et al. Biology, diagnosis and treatment of Malassezia dermatitis in dogs and cats: Clinical Consensus Guidelines of the World Association for Veterinary Dermatology. Veterinary Dermatology. 2020;31(1):75.
• Rougier S, Borell D, Pheulpin S, Woehrlé F, Boisramé B. A comparative study of two antimicrobial/anti-inflammatory formulations in the treatment of canine otitis externa. Veterinary Dermatology. 2005;16(5):299–307.
• Kano R, Kamata H. Miconazole-tolerant strains of Malassezia pachydermatis generated by culture in medium containing miconazole. Veterinary Dermatology. 2020;31(2):97–101.
• LICG: informatie over de gezondheid en verzorging van honden

Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen diagnose of behandeling door je dierenarts. Oordruppels met miconazol zijn diergeneesmiddelen op voorschrift. Pure Majesty Pets-supplementen zijn geen geneesmiddelen.