Xoloitzcuintli: de Mexicaanse naakthond uitgelegd (feiten en mythes)

Zoek je op ‘Mexicaanse hond’, ‘Xolo hond’ of ‘Xoloitzcuintle’, dan kom je vrijwel altijd bij dezelfde hond uit: de Xoloitzcuintli, het haarloze ras dat het nationale embleem van de Mexicaanse kynologie is geworden. Toch kent Mexico niet één maar drie eigen, nationaal erkende rassen: de Xolo, de Chihuahua en de Calupoh. In deze gids zetten we ze op een rij en duiken we daarna diep in de Xolo. We baseren ons op de officiële FCI-rasstandaard, die in Nederland via de Raad van Beheer geldt, op gepubliceerd genetisch onderzoek en op archeologie, niet op de verhalen die je in de meeste artikelen over dit ras tegenkomt. En omdat de huid van een naakthond het halve werk is, lees je ook hoe je die het beste verzorgt, van zonnebrand tot collageen in de voerbak.

De drie Mexicaanse hondenrassen op een rij

Een valkuil bij het lezen van een stamboom of advertentie: niet elk register gebruikt dezelfde namen voor de drie maten. Bij de FCI heet de kleinste maat ‘miniatuur’. In sommige buitenlandse registers heet de kleinste maat ‘toy’ en is ‘miniature’ juist de middelste maat, die de FCI ‘middenslag’ noemt. Een ‘mini-Xolo’ kan dus twee verschillende formaten betekenen, afhankelijk van welk register de verkoper aanhaalt. In Nederland werk je met de FCI-indeling, want stambomen worden hier uitgegeven door de Raad van Beheer, het Nederlandse lid van de FCI. Vraag bij twijfel altijd naar de schofthoogte in centimeters.

Wat is de Xoloitzcuintli precies?

De FCI omschrijft de Xolo als ‘een oude, natuurlijke, primitieve hond, gevormd door de evolutie’: slank en elegant, iets langer dan hoog (ongeveer 10:9), met grote, rechtopstaande ‘vleermuisoren’, amandelvormige ogen en een lange, dunne staart die bijna tot de hak reikt. Het ras valt in FCI-groep 5 (Spitsen en oertypen), sectie 6, zonder werkproef. Als functie noemt de standaard waakhond voor de standaard- en middenslag, en gezelschapshond voor de miniatuur.

De naakte en de behaarde variant zijn hetzelfde ras en volgens de standaard ‘identiek in bouw, behalve vacht en gebit’. Die laatste toevoeging is geen voetnoot: het is het meest onbegrepen kenmerk van het hele ras.

Naakt, het FOXI3-gen en de ontbrekende tanden

Dat een Xolo naakt is, is geen cosmetisch detail. In 2008 publiceerden Drögemüller en collega’s in Science de mutatie die erachter zit: een verandering in het gen FOXI3, een transcriptiefactor die actief is bij de aanleg van haar én tanden. Dezelfde mutatie vind je bij de Peruaanse naakthond en de Chinese naakthond. Het kenmerk erft semidominant over via één gen; naakte honden dragen één kopie van de mutatie. Daarom worden er in naakte nesten ook altijd behaarde pups geboren. Een studie in Scientific Reports (Kupczik e.a., 2017) bracht het gebit van deze honden in detail in kaart: blijvende hoektanden, premolaren en deels ook snijtanden ontbreken, en bepaalde kiezen missen vaste knobbels aan de achter- en binnenkant.

De FCI-standaard zegt het letterlijk: ‘genetisch is het ontbreken van haar nauw verbonden met het ontbreken van tanden’. Keurmeesters mogen een naakte Xolo daarom niet afstraffen op een paar ontbrekende snijtanden, hoektanden, kiezen of premolaren. Voor de behaarde variant geldt juist een volledig gebit van 42 tanden. In de praktijk: een naakte Xolo met gaten in zijn gebit is een normale Xolo. Een behaarde Xolo met ontbrekende tanden heeft een fout. Hoeveel tanden een gewone hond heeft en hoe het gebit is opgebouwd, lees je in hoeveel tanden heeft een hond?

Juist omdat een naakte Xolo vaak minder tanden heeft, is elke tand die er wél staat de moeite van het verzorgen waard. Poetsen werkt het best; lukt dat niet, dan is een tandpoeder dat je over het voer strooit (€44,95) een makkelijke dagelijkse aanvulling.

Ook de fokregels volgen uit de genetica. De FCI geeft de voorkeur aan naakt-maal-naakt-fokken, omdat dat de minste behaarde pups geeft. Goed gebouwde behaarde Xolo’s mogen worden ingezet voor genetische diversiteit, maar twee behaarde Xolo’s met elkaar fokken is niet toegestaan. Bovendien moet een behaarde fokhond afstammen van ouders met minstens drie generaties naakt-maal-naakt-fokken. Zoek je een pup, vraag de fokker dan gerust naar de stamboom en de registratie van de behaarde honden in zijn lijn.

Mythe of feit? Wat er echt bekend is over de Xolo

Bijna elk artikel over dit ras herhaalt tradities alsof het vaststaande geschiedenis is. Dit is de eerlijke verdeling:

• ‘De Xolo is duizenden jaren oud.’ Goed onderbouwd. Genetisch onderzoek aan mitochondriaal DNA wijst op een oorsprong van de inheemse Mexicaanse honden van vóór Columbus, met maar beperkte vermenging met Europese honden. Archeologen gebruiken juist het patroon van ontbrekende premolaren om naakthonden in oude vondsten te herkennen. Exacte getallen als ‘3.500 jaar’ circuleren overal; behandel de hoge ouderdom als vaststaand en het precieze getal als schatting.
• ‘De naam komt van de god Xolotl.’ Gedocumenteerde traditie, vermeld in de FCI-standaard zelf. De historische samenvatting van de FCI koppelt de naam aan Xolotl en beschrijft de taak van de hond: de zielen van de doden naar hun eindbestemming begeleiden. Dat is de officiële traditionele geschiedenis van het ras, maar niet hetzelfde soort bewijs als een genetisch onderzoek. Details over de kosmologie verschillen per bron.
• ‘De oude Mexicanen aten ze.’ Staat in de officiële standaard, niet verzonnen door bloggers. Volgens de FCI gold het vlees van de Xolo in het Mexico van vóór de Spanjaarden als delicatesse, gegeten bij speciale ceremonies. Archeologisch onderzoek laat daarnaast zien dat honden in hun geheel werden begraven bij overledenen, als gids. Beide gebruiken zijn aangetoond; geen van beide verdient het om tot één sensationele anekdote te worden platgeslagen.
• ‘Een Xolo geneest artrose, astma of slapeloosheid als hij op je ligt.’ Geen bewijs. De naakte huid voelt warmer aan omdat de warmte direct van de huid afstraalt. De FCI-standaard vermeldt uitdrukkelijk dat de lichaamstemperatuur gelijk is aan die van andere honden. Er is geen wetenschappelijke basis voor zulke claims.
• ‘Naakt betekent hypoallergeen.’ Onjuist. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht (Vredegoor e.a., 2012) maten het belangrijkste hondenallergeen, Can f 1, in de vacht en in huizen van zogenaamd hypoallergene rassen (Labradoodle, Poedel, Spaanse Waterhond en Airedale Terriër) en van gewone honden. In de vacht van de ‘hypoallergene’ honden zat zelfs méér allergeen, en in de lucht in huis was er geen verschil. Hun conclusie: er is geen bewijs om welk ras dan ook hypoallergeen te noemen. Allergenen zitten in huidschilfers, speeksel en urine, en die heeft een hond zonder haar net zo goed.
• ‘Het ras was bijna uitgestorven.’ Klopt. Volgens de FCI werd de Xolo zo zeldzaam dat het ras bijna verdween. De Federación Canófila Mexicana heeft het gered en voert de Xolo sinds 1940 in haar logo. De naakte variant heet in Mexico ook ‘perro pelón mexicano’; de behaarde variant werd door de oorspronkelijke bewoners ‘itzcuintle’ genoemd.
• ‘De Calupoh is een oeroud ras.’ Gedeeltelijk. De Federación Canófila Mexicana erkende de Calupoh in 1999, maar het fokprogramma begon in de jaren negentig als cultureel erfgoedproject, geïnspireerd op afbeeldingen van vóór Columbus en archeozoölogisch onderzoek. Eerlijk gezegd is het een modern Mexicaans ras met een oude inspiratiebron, geen overgebleven oeroude lijn.

Leven met een naakte Xolo: de huid is alles

De FCI-standaard is hier opvallend direct: doordat haar volledig ontbreekt, ‘is de huid van groot belang’ en ‘vraagt die meer zorg tegen zon en weer, omdat natuurlijke bescherming ontbreekt’. Een leuk detail uit dezelfde standaard: een Xolo zweet via zijn voetzolen en de huid tussen zijn tenen, en hijgt daardoor zelden, behalve bij extreme hitte. Uit de diergeneeskundige dermatologie weten we bovendien dat honden met weinig of geen vacht en een lichte huid meer risico lopen op zonnebrand, zonnedermatitis en actinische keratose. Langdurige uv-schade wordt in verband gebracht met plaveiselcelcarcinoom, een van de vaker voorkomende vormen van huidkanker bij honden.

Een praktische routine zonder drama:

• Voorkom zonschade in plaats van die achteraf te verzorgen. Zoek schaduw, verplaats wandelingen naar de ochtend en de avond en overweeg een uv-werend shirtje. Ook een heldere Nederlandse zomerdag op het strand of in de duinen kan een lichte, onbehaarde huid laten verbranden. Gebruik voor blote plekken een zonnebrand die speciaal voor dieren is gemaakt en vraag je dierenarts om een concreet product. Gebruik geen zonnebrand voor mensen: zinkoxide en salicylaten horen niet in een hond die zijn huid aflikt.
• Was volgens het schema van je dierenarts, niet standaard elke week. Te vaak wassen haalt de beschermende huidlaag weg; te weinig wassen laat talg en vuil ophopen bij een hond die geen vacht heeft om het af te voeren.
• Sla zware crèmes en oliën voor mensen over. Afsluitende producten kunnen poriën verstoppen en mee-eters op de blote huid in de hand werken.
• Kou telt ook. De standaard vermeldt dat een Xolo bij koud weer zijn staart tussen de poten houdt. In een Nederlandse winter met wind, regen en natte kou is een hondenjas voor een naakthond dus geen modegril maar gewoon verstandig. Lees ook onze tips tegen een droge, jeukende huid in de winter.
• Voed de huid ook van binnenuit. Een gezonde huid begint ook in de voerbak. Ons vloeibaar collageen voor honden combineert collageenpeptiden type I en III met zalmolie en hyaluronzuur, en is gemaakt als dagelijkse ondersteuning voor huid, vacht en gewrichten.
• Ga er niet van uit dat elke jeuk ‘gewoon naakthondenhuid’ is. Aanhoudend krabben, terugkerende oorontstekingen of pootjes likken kunnen bij elk ras wijzen op een allergie voor iets in de omgeving of in het voer, in plaats van op zon of verzorging. In ons artikel over rassen die gevoelig zijn voor huidallergieën lees je hoe dat meestal wordt uitgezocht. Elke aanhoudende huidverandering, een wondje dat niet heelt of een nieuwe plek op de huid van een naakthond hoort bij de dierenarts, niet bij thuisverzorging.

Vloeibaar collageen voor de huid van je Xolo

Bij een hond zonder vacht is de huid het eerste en enige schild tegen zon, wind en kou. Daarom raden we voor de Xolo, en eigenlijk voor elke naakthond, Pure Majesty Pets vloeibaar collageen aan als vaste dagelijkse basis. Wat zit erin?

• Gehydrolyseerde collageenpeptiden type I en III: de collageentypen die vooral in huid en bindweefsel voorkomen, ongeveer 462 mg per referentieportie van 2 mL.
• Ongedenatureerd type II-collageen: ongeveer 40 mg per referentieportie, voor ondersteuning van de gewrichten van je actieve Xolo.
• Zalmolie en hyaluronzuur: voor een complete formule voor huid, vacht en gewrichten.
• L-glutamine, getyndalliseerde Saccharomyces boulardii en gemberwortelextract: aanvullende ingrediënten in de mix. De S. boulardii is door verhitting geïnactiveerd en is dus geen levend probioticum.

Het voordeel van vloeibaar: je doseert precies, ook voor een kleine miniatuur-Xolo. Met gemiddeld 4,6 uit 5 sterren op basis van 1.085 beoordelingen is het een van onze populairste producten. Wil je weten hoe collageen zich verhoudt tot andere opties, lees dan ons overzicht van het beste collageen voor honden of het artikel over collageen voor kleine honden.

Heeft je Xolo vooral last van jeuk en een geïrriteerde huid, dan kun je het collageen aanvullen met onze Allergy Relief & Itchy Skin Chews (€45,95). Die bevatten zalm-, sardine-, chia- en borageolie, fytoceramiden, biotine, zink, vitamine E, quercetine en pro- en prebiotica. Je geeft één dagportie volgens de gewichtstabel op de verpakking, met of na de maaltijd.

Past een Xolo bij jou?

Lees de karakterbeschrijving in de standaard letterlijk. De FCI beschrijft een stille, kalme, alerte hond die waakzaam is en wantrouwig kan zijn tegenover vreemden. Het is een oertype dat zich sterk hecht en dicht bij zijn mensen wil zijn, geen uitbundige hond die iedereen even hartelijk begroet. Vroege, grondige socialisatie is bij dit ras belangrijker dan gemiddeld, juist omdat de standaard rekening houdt met argwaan tegenover onbekenden. Dankzij de drie maten past een Xolo zowel in een appartement als in een huis met tuin, maar het karakter is in alle drie de maten hetzelfde.

Denk ook aan de praktische kant van een naakthond in ons klimaat: een jas voor de winter, zonbescherming voor de zomer en een huid die je dagelijks even bekijkt. Ga je op zoek naar een pup, kies dan een fokker die aangesloten is bij een rasvereniging en die stambomen via de Raad van Beheer laat registreren. Vraag naar de schofthoogte van de ouders in centimeters, naar de variant (naakt of behaard) en naar de afstamming van eventuele behaarde fokhonden.

Veelgestelde vragen

Hoe heet de Mexicaanse naakthond?

De Mexicaanse naakthond heet officieel Xoloitzcuintle of Xoloitzcuintli, kortweg Xolo. In Mexico heet de naakte variant ook ‘perro pelón mexicano’. Mexico heeft nog twee andere nationaal erkende rassen: de Chihuahua en de Calupoh.

Zijn alle Xoloitzcuintli’s naakt?

Nee. Het ras kent twee erkende varianten, naakt en behaard, en beide zijn hetzelfde ras. In naakte nesten worden ook behaarde pups geboren, omdat het naaktgen via één kopie van de FOXI3-mutatie overerft.

Waarom missen Xolo’s tanden?

Dezelfde FOXI3-mutatie die voor de haarloosheid zorgt, verstoort ook de aanleg van de tanden. Daardoor ontbreken vaak hoektanden, premolaren en soms snijtanden. De FCI-standaard accepteert dat bij de naakte variant, maar eist bij de behaarde variant een volledig gebit van 42 tanden.

Is een Xoloitzcuintli hypoallergeen?

Nee. Onderzoek van de Universiteit Utrecht naar het hondenallergeen Can f 1 vond geen bewijs dat welk hondenras dan ook hypoallergeen is. Ook naakte honden produceren allergenen via huidschilfers, speeksel en urine.

Hoe groot wordt een Xoloitzcuintli?

Dat hangt af van de maat. De FCI kent de miniatuur (25–35 cm schofthoogte), de middenslag (36–45 cm) en de standaard (46–60 cm). Honden boven 62 cm of onder 25 cm zijn volgens de standaard uitgesloten.

Hoe verzorg je de huid van een naakthond?

Bescherm de huid tegen zon met schaduw, een uv-shirt en zonnebrand voor dieren, geef in de winter een jas, was volgens het advies van je dierenarts en vermijd zware crèmes voor mensen. Ondersteun de huid daarnaast van binnenuit met Pure Majesty Pets vloeibaar collageen voor honden (€29,95), gratis verzonden naar Nederland.

Bronnen

• FCI-standaard nr. 234, Xoloitzcuintle (naakte en behaarde variant)
• FCI-standaard nr. 218, Chihuahua
• Drögemüller C. et al. (2008), A mutation in hairless dogs implicates FOXI3 in ectodermal development, Science 321:1462
• Kupczik K. et al. (2017), The dental phenotype of hairless dogs with FOXI3 haploinsufficiency, Scientific Reports 7:5459
• Vredegoor D.W. et al. (2012), Can f 1 levels in hair and homes of different dog breeds: lack of evidence to describe any dog breed as hypoallergenic, J Allergy Clin Immunol 130(4):904–909
• Gaceta UNAM: Solo tres razas de perros mexicanos cuentan con reconocimiento oficial
• Raad van Beheer: alle hondenrassen op een rij