Antibiotica bij oorontsteking hond: wanneer zijn ze echt nodig?

Amoxicilline hoort in de meeste hondenoren niet thuis, en een restje antibiotica van een vorige kuur kan een oorontsteking juist moeilijker te behandelen maken. Antibiotica zijn maar bij een deel van de oorontstekingen de juiste keuze, en het verkeerde middel (of het goede middel in de verkeerde dosis) is een van de snelste manieren om resistente bacteriën in de gehoorgang te kweken. In dit artikel lees je wanneer antibiotica bij een oorontsteking van je hond echt nodig zijn, waarom ‘even de oude fles proberen’ een slecht idee is en hoe je de oren verzorgt terwijl je de echte oorzaak aanpakt. Twijfel je nog of je hond überhaupt een oorontsteking heeft? Begin dan met onze checklist met symptomen van een oorontsteking bij de hond.

Niet elke oorontsteking bij een hond vraagt om antibiotica

In een Griekse studie naar 100 honden met otitis externa (Saridomichelakis en collega’s, 2007) speelde de gist Malassezia pachydermatis bij ongeveer de helft van de gevallen een rol, alleen of samen met bacteriën. Een gistinfectie reageert niet op antibiotica: daar is een antischimmelmiddel voor nodig. Geef je amoxicilline bij een oorontsteking die door gist komt, dan doe je niets tegen de gist en kun je die zelfs meer ruimte geven, omdat je de concurrerende bacteriën wegvaagt.

Daarom is het uitstrijkje van de dierenarts (cytologie: het oorvuil onder de microscoop bekijken) belangrijker dan gokken. Het laat zien of het om gist gaat, om bolvormige bacteriën (kokken), om staafvormige bacteriën of om een gemengde infectie. Elk vraagt om een andere aanpak. In ons artikel over gist of bacteriën in het hondenoor lees je welke kleur en geur van het oorvuil al een eerste aanwijzing geven.

In Nederland speelt het klimaat ook mee. Door de vochtige zeelucht, de vele regendagen en het zwemmen in sloten, plassen en aan het strand blijven hondenoren vaak lang warm en vochtig. Rassen met hangoren of veel haar in de gehoorgang, zoals de Cocker Spaniel, Labrador, Golden Retriever, Poedel en Kooikerhondje, zie je daardoor relatief vaak met terugkerende oorklachten bij de dierenarts.

Wanneer zijn antibiotica (of antischimmelmiddelen) wél nodig?

Een dierenarts kiest meestal voor oordruppels met een antibioticum of antischimmelmiddel op recept als:

• de cytologie bacteriën bevestigt, vooral staafvormige bacteriën zoals Pseudomonas, die vaker resistent en agressiever zijn;
• de ontsteking diep zit, erg pijnlijk is of het trommelvlies gescheurd is; dan zijn sommige oordruppels niet veilig en is soms een antibioticum via de mond nodig;
• de ontsteking chronisch is of steeds terugkomt en eerdere stappen niet hebben geholpen (in onze complete gids over de aanpak van een oorontsteking bij de hond zie je hoe zo’n stappenplan eruitziet);
• er duidelijke zwelling, een sterke geur en dikke afscheiding zijn die wijzen op een flinke bacteriële populatie in plaats van een beginnende irritatie.

De meeste oordruppels op recept voor honden zijn combinatiepreparaten: een antibioticum, een antischimmelmiddel en een corticosteroïd tegen de ontsteking in één flesje. Dat is een bewuste keuze, want gemengde infecties komen veel voor (Saridomichelakis en collega’s, 2007). Pak je maar de helft van het probleem aan, dan steekt de andere helft weer de kop op.

Antibiotica voor honden zijn in Nederland diergeneesmiddelen die je alleen via de dierenarts krijgt. In de Diergeneesmiddeleninformatiebank van het CBG kun je van elk geregistreerd middel de bijsluiter en het afleverkanaal opzoeken (UDA betekent: uitsluitend door de dierenarts af te leveren). De dosering en de duur van de kuur bepaalt altijd de dierenarts, op basis van het gewicht van je hond en wat er in het oor zit.

Waarom je nooit een oude kuur amoxicilline moet gebruiken

Het is verleidelijk om het oude flesje te pakken van de vorige oorontsteking, een huidinfectie of zelfs een middel dat voor een ander huisdier was voorgeschreven. Dit is waarom dat een riskante kortere weg is:

• Verkeerd middel voor de verwekker. Is het deze keer gist, of een bacterie die niet gevoelig is voor amoxicilline, dan behandel je eigenlijk niets. Je stelt de echte aanpak alleen uit terwijl de ontsteking verergert.
• Onderdosering kweekt resistentie. Een oud middel kan over de datum zijn, minder werkzaam of gedoseerd voor een hond met een ander gewicht. Bacteriën komen dan wel met het middel in aanraking maar sterven niet: precies de situatie waarin resistente stammen overblijven.
• Je maskeert de klachten zonder de oorzaak aan te pakken. Een beetje verbetering kan je laten denken dat het oor herstelt, terwijl de onderliggende oorzaak (allergie, vocht, de bouw van het oor) er nog is. Dan komt de ontsteking snel terug.
• Antibioticaresistentie bij huisdieren is een echt probleem. Onjuist gebruik van antibiotica bij gezelschapsdieren draagt eraan bij (Nuttall, 2016). Daarom zijn er in Nederland strikte afspraken over antibioticagebruik in de diergeneeskunde.

Oordruppels op recept of vrij verkrijgbare verzorging: het echte verschil

Heeft de dierenarts een milde, vooral door gist veroorzaakte oorontsteking vastgesteld? In onze gids over gistinfecties bij honden lees je wat een goede ondersteunende aanpak bevat.

Oorverzorging thuis terwijl je de oorzaak aanpakt

Of je hond nu een kuur op recept krijgt of niet: de omgeving in de gehoorgang maakt het verschil. Vocht en opgehoopt oorsmeer zorgen voor het warme, vochtige klimaat waarin Malassezia en veel bacteriën zich vermenigvuldigen (Chen en Hill, 2005). Tussen de bezoeken aan de dierenarts helpt het om de oren na het zwemmen of een wasbeurt goed te drogen en ze regelmatig te reinigen met een milde oorreiniger. Hoe je dat stap voor stap doet, lees je in onze handleiding om de oren van je hond thuis schoon te maken.

Daar is de Pure Majesty Pets oorreiniger voor gemaakt. De formule bevat 0,2% salicylzuur en 10% Aloe ferox, aangevuld met panthenol (vitamine B5), allantoïne, fytosfingosine en cyclodextrine. De pH ligt tussen 5,0 en 5,5, en er zit geen chloorhexidine in, zodat de reiniger niet prikt. Het is een reiniger en geen medicijn: hij lost oorsmeer op en houdt de geur onder controle, maar een pijnlijke of actieve ontsteking blijft iets voor de dierenarts.

Heeft je hond vaak last van gist in de oren, op de huid of tussen de tenen? Dan combineren veel eigenaren de oorreiniger met onze gistondersteunende druppels voor honden (€29,95). Ze bevatten 19 actieve stoffen, waaronder caprylzuur, appelazijn, NAC, berberine, pau d’arco en oregano, en gaan dagelijks door het voer. Ze zijn bedoeld als ondersteuning bij milde gistovergroei, niet als vervanging van antibiotica wanneer de dierenarts een echte bacteriële infectie vindt.

Wanneer ga je met je hond naar de dierenarts?

Ga naar de dierenarts voordat je met een antibioticum begint of een oude kuur opnieuw start, en ga snel als je een van deze signalen ziet:

• een vieze geur met dikke afscheiding;
• zichtbare zwelling of warmte in de gehoorgang;
• je hond piept of jankt als je het oor aanraakt;
• een scheve kop of evenwichtsproblemen;
• een vastgestelde oorontsteking die na een paar dagen behandeling niet beter wordt;
• tekenen van een gescheurd trommelvlies, zoals plotselinge hevige pijn of afscheiding met bloed.

Cytologie en, bij resistente gevallen, een bacteriekweek met gevoeligheidsbepaling zijn de enige betrouwbare manieren om te weten welk middel echt werkt. Algemene informatie over de gezondheid en verzorging van je hond vind je ook bij het LICG.

Veelgestelde vragen

Mag ik mijn hond amoxicilline geven bij een oorontsteking zonder naar de dierenarts te gaan?

Nee. Amoxicilline werkt alleen tegen gevoelige bacteriën, terwijl veel oorontstekingen bij honden door gist komen of door bacteriën die niet gevoelig zijn voor amoxicilline, zoals Pseudomonas. Zonder cytologie gok je, en een verkeerd of te laag gedoseerd antibioticum kan resistentie in de hand werken. In Nederland krijg je antibiotica voor je hond bovendien alleen via de dierenarts.

Wat kan ik zelf doen bij een oorontsteking van mijn hond?

Zelf kun je vooral zorgen voor schone, droge oren. Een milde oorreiniger zoals de Pure Majesty Pets oorreiniger is geschikt bij lichte klachten met veel oorsmeer en een intact trommelvlies. Bij pijn, zwelling, een sterke geur of dikke afscheiding ga je eerst naar de dierenarts.

Hoe lang duurt het voordat antibiotica werken bij een oorontsteking?

Veel honden laten binnen 5 tot 7 dagen met de juiste behandeling minder geur en afscheiding zien. Maak een kuur op recept (vaak 2 tot 4 weken) altijd helemaal af, ook als de klachten eerder verdwijnen, zodat de ontsteking niet terugkomt en er geen resistentie ontstaat.

Kan een oorontsteking bij de hond tot antibioticaresistentie leiden?

Indirect wel. Herhaald, onvolledig of onjuist gebruik van antibiotica, ook van restjes uit de medicijnkast, is een bekende oorzaak van resistente bacteriën bij huisdieren (Nuttall, 2016).

Helpt een oorreiniger als mijn hond antibiotica krijgt?

Overleg dat met je dierenarts. Bij een intact trommelvlies laat de dierenarts het oor vaak eerst reinigen, zodat de druppels beter bij de huid van de gehoorgang komen. Na de kuur helpt regelmatig reinigen om oorsmeer en vocht onder controle te houden.

Waarom krijgt mijn hond steeds weer een oorontsteking?

Terugkerende oorontstekingen hebben bijna altijd een onderliggende oorzaak, zoals een allergie, veel vocht in de oren (zwemmen, ons natte klimaat) of hangoren met weinig ventilatie. Laat de oorzaak door de dierenarts uitzoeken en houd de oren tussendoor schoon en droog.

Bronnen

• Saridomichelakis MN e.a. (2007), Aetiology of canine otitis externa: a retrospective study of 100 cases, Veterinary Dermatology 18(5):341-347
• Nuttall T. (2016), Successful management of otitis externa, In Practice 38(S2):17-21
• Chen TA, Hill PB (2005), The biology of Malassezia organisms and their ability to induce immune responses and skin disease, Veterinary Dermatology 16(1):4-26
• Bond R e.a. (2020), Biology, diagnosis and treatment of Malassezia dermatitis in dogs and cats: Clinical Consensus Guidelines of the WAVD, Veterinary Dermatology 31(1):27-e4
• CBG: Diergeneesmiddeleninformatiebank (bijsluiters en afleverkanalen)

Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen diagnose of behandeling door een dierenarts. Overleg altijd met je dierenarts voordat je een antibioticum of oormiddel voor je hond start, stopt of opnieuw gebruikt.